Arratsaldeon guztioi!

Gaur 2007ko irailaren 11an Felipe Urtiaga izena daruen plazan alkartu gara Berrizen 1882 jaio zan gizon hau omentzeko.

Felipe Urtiaga Españako II Errepublikako aginte demokratikuen, Berrizko herrixek, hauteskunde demokratikuetan, aukeratutako alkatie izen zan.

Felipe Urtiaga alkatie zala 1931tik 1936rako tartien herri honek hobekuntza haundixek euki ebazan; albuen dekogun frontoie ein zan, Olakutako plazie barrittu zan, Berrizko auzo guztixetan eskolak ein zien, hainbat ur depositto ein eta ure etxietara eruen zan, eta beste hainbat gauza aztertzeko eta ikertzeko dekoguzenak.

Felipe Urtiagak, 1936ko uztaileko 18ko militarren golpie emon zanien, legedixe defenditu eban, gobernu demokratikue defenditu eban. Bera herriko buru zala, gerra kriminal hari aurre eitteko, Udaletxeko ordezkarixekin eta herritarrekin defentsa komitiek sortu ebazan, herrixen segurtasune bermatzeko eta halako egoera gogor batien herrixen bizi zienen eta Guipuzkuatik etortzen hasi zien ebakuatuen ahal zan besteko ongizatie antolatzeko.

Gerra guztixetan pasatzen dan moduen, hemenguen be, ideologien gainetik, pertsonak deukien benetako aurpegixe ikusten da halakuetan. Frankisten tropak 1937ko apirileko 25ien sartu zienien, ordurarte lagun edo ezagun, kaleko edo auzoko izen zien batzuk, zenbat samin, zenbat sufrimentu eta gorroto itxi eben hemen, urtietan ixilien esan bada be, gaur altu esan biau. Frankismuen errepresiñue ezan etorri urruneko etsaietatik bakarrik , errepresiñue gertutik etorri zan batez be.

Ez da kontu eskatzie, ez da bengantza gure dogune, sufritu ebenek eta ondorenguek altu esan biherra baño ez da. Barruen geratzen dana usteldu eitten da, horregaittik ozen esan biau, lotsa barik esan biau, egixe esatiek libreauek eingo gaittuelako eta juen zienenganako dekoguzan zorrak kentzie derrigorra dogulako.

Errepresio kruel haregaittik Felipe Urtiaga Berrizko alkatie, 1937ko iraillaren 11an, gaur 70 urte hil eben, asesinatu eben Derixoko kanposantuen, haren familixak, haren alabak Niceta, Maria Luisa eta Pilarrek fusilamentue emon ez daiten, herrixen laguntza eskatu bai, baña ukatu eta gero.

Uda tragiko horretan Gregorio Urquijo herriko forala (gaur eguneko munizipala) eta Jose Aguirre defentsa komite buru zana hil ebezan, asesinatu, fusilatu herritik denuntziak jaso ebezelako. Agustin Milikua herritarrak bizixe galdu eban Bilboko kartzela anker batien, bere andriek Agustin salbatzeko ahalegin guztixek eindde gero.

Orain dela 70ko uda haretan herriko sei emakume, atxilotu, gezurrez betetako epaiketak pasau eta gero Saturraraneko kartzelan sartu ebezan. Niceta Ariznabarreta 21 urteko neska zana, bere aiztie Sofia Ariznabarreta 29 urtekoa, Ramona Uribeganekoa 55 urteko andrie, Luis Gorroñoaz hiru seme alaben ama, euretariko bi, Rafael eta Cruz, gudari frentien eukezena, Benancia Etxano jaiotzez Ondarrutarra baña Berrizen abade etxien neskame egon zana, Sabina Ibarrolaza jaiotzez Gallartakue baña gure herrixen Juan Polaz ezkondu eta hamaila karamelo herriko umiei saldutakue zana, eta Teodora Uribarri, gure amama, bere senarra Felix Arrizabalaga kartzelan euela ekixela 6 eta 13 urte bitarteko 4 seme-alaba bakarrik itxi behar izan zittuena. Zergaittik kartzelatu ebezan aitzie gatxa badabe, frankisten udaletxetik aginddute hiru urte bete arte ein ebezan euretariko bakotzak, ein ziren barraskeriagattik zoritxarrez ospetxue dan Saturrarango kartzelan.

Uda horretan herriko dozenaka eta dozenaka gizon kartzelaratuek izen zien, ondiño danen izenak ez dekoguz, horrartiño iritzi zan eta isilearen erreñue.

Urte horretan gure herriko hainbat gudarik bizixe galdu eben mendi bazterreko lubakixetan eta beste mordue, zigortute, esklabo moduen ebali ebezan bidiek eta halakuek eitten edo frankisten frentietan.

70 urte bete die uda honetan herri hau ebakuatu zana; famili osuek aite, ama eta umiek eukien apurrekin eta bonben eztanden azpixen hemendik alde eibena.

70 urte famili askoren ondasunek lapurtu ziela, herriko ume batzuk Europatik ziher banandu ziela, herritik kanpo bilddurrez ezkutaute egon zienak, eta belaunaldi oso bat frankistak frentera derrigorrez eruen ebezela.

Hemen aipatutako guztixei izena ipiñi biotzau, haren guztixen duintasune eta errugabetasune aldarrikatu ein biau.

Gure gaztiek jakin eta ezagutu bidabe estatu golpe harengattik Euskal Herrixen eta Espainan gerra eta diktadura sufridu genduzela, sufrimentu hori gugandik gertu emon zala ; gure familixetan, gure lagunen etxietan,…

BERRIZ 1936 GOGORATZEN KULTUR ELKARTien, sortu berri dogun elkartien izenien berba ein dotzuet. Elkarte hau sortu dogunok, uste dogu, guri, ondorenguei, dagokigula, historiari eta egiari sor deutzagulako, iraganeko gau isilien hemen esan dogun guztixe jausten ez iztie.

BERRIZ 1936 GOGORATZEN KULTUR ELKARTiek zuon laguntza guztixe behar dau herri honen memoria historikue ez galtzeko. Zuetariko bakoitzaren historiarekin herri honen historia osotuko dogulako.

1937 urteko uda bizi ebenei eta gaur gure artien ez dagozei, hor zeru ortzien akaso euretariko bakoitza izar batien entzuten eukingo dogunez, hemen gauzenok esan guretzau, maite izan dittugula, eta gu garen artien goguen eunkingo dittugula.